سرویس جنگ نرم مشرق - بنیاد هریتج در گزارشی به قلم لوک کافی مدیر مرکز سیاست خارجی و جیمز فیلیپس محقق ارشد امور خاورمیانه در این اندیشکده آمریکایی نوشت: دولت ترامپ، پیشنهاد ایجاد یک اتحاد چندجانبه راهبردی در خاورمیانه موسوم به «میسا» (MESA) با شرکای عرب خود را مطرح کرد تا روابطش را با کشورهای منطقه تحکیم کند. از زمانی که این پیشنهاد در سال ۲۰۱۷ مطرح شد، پیشرفت چندانی در تحقق آن صورت نگرفته است. چند قرن بیاعتمادی میان کشورهای منطقه، عدم اتفاق نظر در خصوص وجود یک تهدید مشترک، و تداوم مناقشه خلیج فارس میان قطر و عربستان سعودی، امارات متحده عربی، و سایر کشورها، مانع از پیشرفت واقعی در این زمینه شده است. ایده تشکیل اتحاد راهبردی خاورمیانه ارزشمند است. آمریکا حتی با وجود موانع و مشکلات، باید تلاش برای پایان دادن به مناقشه خلیج فارس را دوچندان کند؛ اعلام کند که وجود اتحاد راهبردی خاورمیانه متمرکز بر مسائل امنیتی، انرژی و اقتصادی خواهد بود؛ به جای تأکید بر تهدیدها، توجه بیشتری به بهبود توانمندیهای نظامی داشته باشد؛ و در زمان مناسب کنگره را درگیر کند.
اتحاد راهبردی خاورمیانه
آمریکا روابط دو جانبه نظامی، امنیتی، اطلاعاتی و دیپلماتیک قدرتمندی با چندین کشور خاورمیانه، از جمله مصر، عراق، اسرائیل، اردن و شش عضو شورای همکاری خلیج فارس دارد. از آنجا که شرایط تاریخی و سیاسی که منجر به ایجاد سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در سال ۱۹۴۹ شد، تا حد زیادی در خاورمیانه وجود ندارد، جای یک سازمان امنیتی مشارکتی قدرتمند و مشابه ناتو در منطقه خالی است.
طرح اولیه آمریکا برای اتحاد راهبردی خاورمیانه، که شامل همکاریهای امنیتی و اقتصادی، و همچنین حلوفصل اختلافات و جلوگیری از وقوع جنگ بود، توجه و اشتیاق زیادی را به خود جلب کرد. اما پروژه به خاطر اختلافات کشورهای عرب خلیج فارس به حاشیه رانده شد.
در ژوئن ۲۰۱۷، بعد از آنکه دوحه متهم به حمایت از تروریسم در منطقه شد، عربستان سعودی، امارات، بحرین، مصر و بسیاری دیگر از کشورهایی که اکثریت مسلمان دارند، روابط دیپلماتیک خود با قطر را قطع کردند. همه سفرهای تجاری زمینی، هوایی و دریایی میان قطر و این کشورها قطع شد و کلیه دیپلماتها و شهروندان قطری از کشورهای مذکور اخراج شدند.
ایده ایجاد یک پیمان امنیتی جدید، در سفر دونالد ترامپ به عربستان سعودی جهت شرکت در اجلاس ریاض در مه ۲۰۱۷ به شکل علنی مطرح شد؛ سفری که نخستین سفر رسمی ترامپ خارج از ایالات متحده بود. عربستانیها مانند سایر کشورهای عرب خلیج فارس، بر احیای روابط دوستانه و نزدیک با دولت جدید آمریکا تمرکز داشتند. لازم به ذکر است که روابط این کشورها با آمریکا در دولت اوباما به خاطر توافق هستهای ناقص و پرخطر سال ۲۰۱۵ با ایران، با مشکلاتی روبرو شده بود. دولت ترامپ با نگرانیهای شورای همکاری خلیج فارس درباره بلندپروازیهای هژمونیک ایران در منطقه هم نظر بود و ایده ایجاد یک سازمان امنیتی چند جانبه را مطرح ساخت که بتواند همکاریهای راهبردی علیه داعش و سایر تهدیدهای افراطگرای اسلامی را نیز تقویت کند.
ایده اتحاد راهبردی خاورمیانه با فشار دولت ترامپ برای افزایش تقسیم فشار و احیای تمرکز بر رقابت قدرت طبق استراتژی امنیت ملی ۲۰۱۷ دولتش، همراه شد. با تقویت ظرفیت نظامی شرکای اتحاد راهبردی خاورمیانه، واشنگتن میتوانست امنیت و ثبات منطقه را افزایش دهد و در عین حال نیروهای نظامی آمریکا را از استقرار در سایر مناطق رها سازد. بعد از این که در سال ۲۰۱۷، آن مناقشه تلخ میان قطر و همسایگانش رخ داد، برنامههای بلندپروازانه برای یک اتحاد رسمی، به تمرکز بر ایجاد یک چارچوب محدودتر برای همکاری منطقه در زمینه مسائل مربوط به آموزش، انرژی و تجارت تقلیل یافت. مصر در آوریل ۲۰۱۹ از شرکت در برنامههای آموزشی کنارهگیری کرد که مانعی دیگر بر سر برنامههای دولت آمریکا محسوب میشد. چشمانداز ایجاد این اتحاد، همچنان تحتالشعاع تنشهای عربستان و آمریکا بر سر اعدام غیر قانونی جمال خاشقچی، روزنامهنگار مخالف سعودی قرار دارد.
چالشهای پیش روی اتحاد راهبردی خاورمیانه
برخی چالشهای یپش روی اتحاد راهبردی خاورمیانه عبارتند از:
کوچک شروع کن، بزرگ فکر کن
هدف کوتاه مدت آمریکا باید ایجاد پایههای قدرتمندی باشد که اتحاد راهبردی خاورمیانه را بتوان روی آن ایجاد کرد. دولت آمریکا به جای اینکه به دنبال ایجاد سریع اتحاد راهبردی خاورمیانه باشد، باید با کشورهای شریک در خاورمیانه همکاری کند تا اعتمادسازی کرده و بر مبنای یک استراتژی گام به گام که در نهایت منجر به ایجاد اتحاد راهبردی خاورمیانه گردد جلو برود. به این منظور دولت آمریکا باید:
شکست واشنگتن در ایجاد اتحاد راهبردی خاورمیانه
نویسندگان در پایان این گزارش اینگونه نتیجهگیری میکنند که تلاشهای واشنگتن برای ایجاد اتحاد راهبردی خاورمیانه، به علت تضاد اولویتها، مناقشات سیاسی، و اختلاف نظر میان کشورهای خلیج فارس در خصوص تهدیدهای پیش رو، راه به جایی نبرده است. آمریکا باید قبل از آنکه به سرعت به سمت ایجاد یک اتحاد اقدام کند، ابتدا به یک اتفاق نظر گسترده در زمینه مأموریت، تقسیم کار، و اهداف بلندمدت اتحاد پیشنهادی دست پیدا کند. تا وقتی که تنشهای سیاسی در خصوص مناقشه قطر و مسئله خاشقچی حل نشود، پیشرفت امکانپذیر نخواهد بود. تا آن هنگام، واشنگتن باید از طریق معماری امنیتی کنونی خلیج فارس یعنی پارادایم «قطبی و اقماری» عمل کند.